De gevaren van asbest verzweeg Eternit in Goor decennialang. Dat drie mensen ziek werden na bewuste blootstelling aan asbest door het bedrijf, acht het OM bewezen. Daarom wordt Eternit voor de rechter gedaagd. Onderzoeksjournalist Joop Bouma schreef er een boek over dat vandaag uitkomt: ‘De Zwijgfabriek‘.
Bron: RTV Oost
Bron: Salland Centraal – Weekblad voor Salland
📣 Eindelijk is het zover!
Met trots presenteert de Nedersaksische Uitgeverij het nieuwe, langverwachte boek van Willy Berends:
De laatste stam – Burgers van Twente
📖 Meer dan 500 pagina’s
🖼️ Honderden afbeeldingen
🧬 Een magistraal verhaal over de ziel van Twente
“De oude Twenten waren een nachtvolk. Ze luisterden naar hun dieren. Naar hun heilige vrouwen. En naar de maan.”
In dit meeslepende eerste deel van zijn nieuwe epos neemt Willy Berends ons mee van Tacitus tot Ko van Deinse. Van het godenoffer aan Tanfana tot de Twentse vlag over een kist. Een volk dat nergens meer bij hoorde – en zich daarom opnieuw is gaan uitvinden.
✨ De Laatste Stam – Burgers van Twente is geen traditioneel geschiedenisboek. Het is een verhaal over verbondenheid, identiteit en het vergeten volk van het Oosten.
Een boek dat je laat voelen dat je ergens bij hoort.
📚 Oer-Twente: Een reis door mystiek en geschiedenis 🌿
Op 2 augustus 2025 verscheen van de hand van Willy Berends De laatste stam – Burgers van Twente, het eerste deel van een indrukwekkend tweeluik waarin Berends zijn ontdekkingen over de oergeschiedenis van Twente deelt.
De laatste stam ademt een warme verbondenheid met de bewoners van het oosten van Nederland. Het boek verbindt het mythische verleden met de identiteit van een trots volkje, en eindigt met een krachtige filosofische noot over Noaberschap.
In De laatste stam – Burgers van Twente vertelt Willy Berends het verhaal van 2000 jaar Twentse geschiedenis, van Tanfana tot Twentse vlag, met oog voor identiteit, taal, maanrituelen en de vergeten kracht van samen-zijn.
Willy Berends De laatste stam – Burgers van Twente ademt een warme verbondenheid met de bewoners van het oosten van Nederland. Het boek verbindt het mythische verleden met de identiteit van een trots volkje, en eindigt met een krachtige filosofische noot over Noaberschap.
Verder lezen?
1 Twente, 3 augustus 2025: Boek van ras-Enschedeër Willy Berends over ‘de laatste stam van Twente’ gepresenteerd in Grote Kerk in Enschede
1 Twente, 4 januari 2025: Enschedeër Willy Berends schreef een tweeluik over Twente, het land waar de laatste stam van een oeroud volk woont
Asbestbedrijf Eternit uit Goor moet voor de strafrechter verschijnen op verdenking van doodslag, omdat werknemers en ook hun familieleden onvoldoende zouden zijn beschermd tegen blootstelling aan asbest. Justitie in Rotterdam maakt dit na vijf jaar onderzoek vandaag bekend.
Volgens Justitie heeft Eternit zich schuldig gemaakt ‘aan langdurige en structurele blootstelling van werknemers en derden aan asbestvezels, met uiteindelijk dodelijke gevolgen’. Volgens het OM heeft het bedrijf in strijd met haar zorgplicht gehandeld en werknemers ‘willens en wetens blootgesteld aan ernstige gezondheidsrisico’s’.
De eerste zitting voor deze strafzaak tegen Eternit is waarschijnlijk nog dit jaar. Justitie verwijt Eternit schuld aan de dood van twee werknemers van het bedrijf en de echtgenote van één van hen. De vrouw kreeg asbestkanker doordat ze jarenlang de overalls met asbeststof van haar man waste.
Eternit in het Overijsselse Goor heeft vanaf de opening van de fabriek in 1937 geweten dat werknemers ziek konden worden van asbest, blijkt uit onderzoek van journalist Joop Bouma, die delen van het strafdossier heeft ingezien en met vele betrokkenen sprak. Voor dagblad Trouw schreef hij meer dan 30 jaar over asbest. Bouma legt de laatste hand aan een boek over de asbestverleden van Eternit: ‘De Zwijgfabriek’, verschijnt 20 september 2025 bij de Nedersaksische Uitgeverij in Haarle.
Eternit heeft eigen werknemers nooit volledig geïnformeerd over de risico’s. Tot het asbestverbod in 1993 heeft het bedrijf daarmee de kans aanvaard dat eigen arbeiders én omwonenden van de fabriek ziek zouden worden en konden overlijden. Eternit heeft bovendien tot ver in de jaren ‘70 van de vorige eeuw grote hoeveelheden asbesthoudend bedrijfsafval gratis beschikbaar gesteld aan burgers en boeren in de wijde omtrek van de fabriek. Dat afval is gebruikt om zandwegen, paden en erven in Twente te verharden. Daardoor zijn kinderen en volwassenen langdurig blootgesteld aan asbest. Ook zij zijn door Eternit niet op de risico’s gewezen. In totaal zijn er tot dusver volgens een schatting van asbestadvocaat Bob Ruers minstens 150 ex-werknemers en omwonenden overleden door het inademen van asbest.
Bouma sprak asbestslachtoffers – veelal nabestaanden – en artsen in de regio Twente die betrokken waren bij asbestziekten. Ook interviewde hij oud-personeelsleden van Eternit die zeggen dat Eternit arbeiders op de werkvloer in de jaren tussen 1950 en 1980 niet voldoende beschermde en hen niet of nauwelijks informeerde over de risico’s, terwijl het bedrijf van aanvang af wist van de gevaren. De multinational Eternit was op de hoogte van de wetenschappelijke publicaties over asbest.
Onderzoeksjournalist Joop Bouma doorzocht archieven en las tientallen documenten afkomstig van Eternit en van overheden. Het bedrijf gaf tussen 1970 en 1993 leiding aan een krachtige lobby met als doel overheidsmaatregelen tegen asbest tegen te houden. Ook die lobby wordt in De Zwijgfabriek beschreven.
Eternit heeft de risico’s van asbest altijd gebagatelliseerd. Het bedrijf ontkende tot ver in de jaren ’70, ook in contacten met overheden, dat personeelsleden ziek werden door asbest. Volgens de firma waren er in de fabriek voldoende veiligheidsmiddelen, zoals afzuiginstallaties. Maar oud-werknemers verklaren dat er in de productiehal vaak losse asbest op de werkvloer lag en dat asbestdeeltjes in de fabriekshal rondzweefden. In 1980 toonden metingen door TNO aan dat er ook in de buitenlucht rondom de fabriek hoge concentraties asbest waren. Eternit zelf zegt dat het zich altijd aan de wettelijke regels heeft gehouden en daarom niet strafbaar is.
Omdat asbestkanker zich pas na 30 jaar en tot zelfs 60 jaar na inademing van asbestvezels openbaart, kunnen (oud-) werknemers nog steeds mesothelioom (asbestkanker) krijgen. Dat overkomt ook vrouwen die zelf nooit bij Eternit werkten, maar via het asbestafval op hun eigen erf ziek werden, of asbest inademden via de besmette overalls van Eternit-werknemers die zij tot in de jaren zeventig thuis moesten wassen. Jaarlijks worden er in Nederland meer 500 dan nieuwe gevallen van asbestkanker gerapporteerd – die overigens niet alle aan Eternit kunnen worden toegeschreven.
Overheden en toezichthouders (gemeente Hof van Twente, gezondheidsdiensten, de provincie Overijssel, het rijk, de Arbeidsinspectie) hebben volgens het onderzoek van Bouma niet doeltreffend opgetreden. ‘’De zaak tegen Eternit is eigenlijk een trieste illustratie van hoe Nederland omgaat met industriële risico’s. Eternit heeft de zorgplicht voor eigen mensen en omwonenden geschonden. Maar ook overheden hebben de risico’s uit het oog verloren, terwijl die al sinds de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw breeduit bekend waren. Bij serieuze twijfel behoort het gezondheidsbelang voorop te staan. Dat is in dit dossier niet gebeurd.’’
Volgens een voorzichtige schatting van wetenschappers zijn er door aarzelend overheidsbeleid in heel Nederland 2000 extra asbestdoden te betreuren. Soortgelijke drama´s kunnen zich volgens Bouma voordoen bij andere milieu-gerelateerde problemen zoals de onkruidbestrijder glyfosaat (verdacht kankerverwekkend), pfas (DuPont/Chemours), vapen (tabaksindustrie), de uitstoot van de staalproductie (Hoogovens), de effecten bestrijdingsmiddelen in de lelieteelt (mogelijke veroorzaker Ziekte van Parkinson).
Het is voor het eerst in Nederland dat een bedrijf als Eternit wordt gedagvaard voor de strafrechter voor het bewust en structureel in gevaar brengen van eigen personeel en omwonenden. Tegen twee andere bedrijven, Dupont/Chemours in Dordrecht en TataSteel in IJmuiden lopen op dit moment ook strafrechtelijke onderzoeken bij het Openbaar Ministerie.
Het boek De Zwijgfabriek – Waarom justitie asbestgigant Eternit vervolgt voor doodslag verschijnt 20 september 2025 bij de Stichting Nedersaksische Uitgeverij. Softcover uitgave, rijk geïllustreerd, 304 pagina’s, € 24,95.
Meer informatie? Neem contact op via info@nedersaksische-uitgeverij.nl.
Verder lezen – over de strafzaak
– Trouw, 17 juni 2025: Justitie vervolgt asbestbedrijf Eternit voor doodslag
– Trouw, 17 juni 2025: Asbestproducent Eternit wist al vroeg van gezondheidsschade
– Telegraaf, 17 juni 2025: Asbestbedrijf Eternit vervolgd voor doodslag
– Tubantia, 17 juni 2025: Eternit Goor strafrechelijk vervolgd voor ten minste drie asbestdoden
Verder lezen – over het boek
– Oost, 18 juni 2025: OM gaat asbestbedrijf Eternit strafrechtelijk vervolgen: “Het werd weggemoffeld”
– Tubantia, 18 juni 2025: Eindeloos leed door asbest: Eternit wist al sinds 1937 van de risico’s en verschijnt nu pas voor de strafrechter
RAALTE – Salland krijgt volgend jaar een eigen jaarboek vol met bijzondere, mooie en boeiende verhalen over de geschiedenis, het landschap en de mensen in deze streek. “En dat werd hoog tijd ook, want in Twente zijn afgelopen decennia al 64 jaarboeken verschenen”, zo zegt Jan Leenhouts uit Raalte, bestuurslid van Stichting Nedersaksische Uitgeverij in Haarle.
Leenhouts is afgelopen maanden namens de uitgeverij druk bezig geweest met de vele noodzakelijke voorbereidingen. Het eerste Jaarboek Salland moet rond augustus volgend jaar verschijnen. ”Daar is bewust voor gekozen. Dit moet een jaarlijkse publicatie worden, dan moet je die de eerste keer heel goed voorbereiden. Er is een kleine kernredactie van vijf man gevormd met ervaren schrijvers en een fotograaf uit Hardenberg, Lemelerveld en Raalte. Daarnaast zoeken we uit heel Salland, en dat gebied nemen we heel ruim, mensen die een verhaal gaan schrijven. Over een gebeurtenis of een plaats waarvan je zegt: ‘Dat wist ik helemaal niet!’ Of: ‘Naar die plek, waar dat verhaal over gaat, moet ik toch eens heen’. Een paar voorbeelden. Brasserie De Zeven Deugden in Dalfsen is bekend, maar waar komt die naam vandaan? Of neem Nel Gijssel uit Luttenberg, de zuster van een pastoor. Wie weet nu dat zij hele mooie gedichten heeft gemaakt?”
Inmiddels zijn al interessante contacten gelegd met inwoners van onder meer Giethoorn, Genemuiden, Zwolle, Kampen, Ommen, Deventer en Raalte die aan de slag gaan (of dat zelfs al gedaan hebben) voor een bijdrage. “Een belangrijke kant van zo’n jaarboek is ook dat het bestaande mooie verhalen die voor een lokaal publiek geschreven zijn, nu een veel groter bereik kan bieden. Neem ‘Dijk’ uit Wijhe, een publicatie die maar enkele keren is verschenen. Dat staat vol met prachtige verhalen die het waard zijn om ook aan mensen van buiten Olst-Wijhe te laten zien. Er zit namelijk veel meer talent in Salland dan we denken.” Daarvan is de Raaltenaar overtuigd na zijn vele bezoeken aan historische verenigingen, boekhandels maar ook supermarkten en campings. Die bezoekjes waren uiteraard nu nog niet voor het Jaarboek Salland in 2026, maar voor onder meer het afleveren van het zeer succesvolle boekje ‘Sallands voor Beginners’ dat eind maart verscheen. Daarvan zijn er nu al ruim 1200 stuks verkocht en dus wordt de tweede druk voorbereid. “Mensen vinden het gewoon een prachtig boekje, heel geschikt voor een verjaardag, Vaderdag en noem maar op. Het is echt geweldig aangeslagen.”
En het is niet de enige succesvolle activiteit in het korte bestaan, anderhalf jaar, van Stichting Nedersaksische Uitgeverij in Haarle. “De Sallandse kalender 2025 was een groot succes. Er wordt nu al gewerkt aan die van 2026. We werken ook aan de heruitgave van Jip en Janneke maar dan in het Twents en het Sallands. We zijn verder bezig met de legendarische Broos Seemann uit Lemelerveld. En met de Salland Reeks, die mooie boekenserie van wijlen Arno Guldemond uit Broekland.”
En al die uitgaven passen goed bij de jonge maar ook ambitieuze uitgeverij in Haarle die eind 2023 de toen wat zieltogende uitgeverij Twente Media overnam. “We wilden ons gaan richten op publicaties uit het hele gebied van Groningen tot de Veluwe en de Achterhoek. Vandaar de naam Nedersaksische Uitgeverij. We werken ook alleen met vrijwilligers om de kosten van al onze publicaties zo laag mogelijk te kunnen houden.”
Een verschil met de eerdere uitgaves in Twente is dat Twente van oudsher veel meer een eenheid is dan Salland. Jan: “Op zich klopt dat maar je ziet de laatste jaren de interesse en belangstelling voor de eigen streek groeien. Bökkers, Höllenboer, 3Koteboebo, ze trekken heel veel mensen. Dat je 1200 stuks van dat boekje ‘Sallands voor beginners’ verkoopt is ook een goed teken. Ook steeds meer jongeren vinden bijvoorbeeld het eigen Sallandse dialect sexy. Daar dragen wij als uitgeverij graag een steentje aan bij.”
Bron: Salland Centraal
Dominee Leendert Overduin redde 1200 joodse mensen van de dood. Omdat weinig mensen dit verhaal kennen, heeft Willy Berends er een boek over geschreven én heeft hij er een documentaire over gemaakt. Berends sprak hiervoor met achternicht Ellen Koopman. (Vanaf 12:35 min.)
Bron: Tijd voor Max
HAARLE – De verkoop van de allereerste Sallandse Scheurkalender (van 2025) was vorig jaar ver boven verwachting. De foto’s uit heel Salland, gemaakt door streekgenoten, vielen zeer in de smaak. Voor de uitgever, de jonge Nedersaksische Uitgeverij in Haarle, was de keus dus makkelijk: ook in 2026 komt er weer een Sallandse Scheurkalender waarvoor iedereen foto’s uit en over Salland kan aanleveren.
De verkoop van de Sallandse Scheurkalender 2025 was dus ver boven verwachting, alhoewel het moeilijk was om deze allereerste keer in te schatten hoeveel er überhaupt zouden verkocht worden, vertelt Inge Kemper van de uitgeverij. “We hebben kalenders in heel Salland verkocht. Ook in het deel van Salland dat zich het Vechtdal noemt, maar wat volgens onze groot-Sallandse gedachte nog steeds bij onze streek hoort. Daarnaast hebben we tientallen exemplaren verkocht aan ex-Sallanders buiten de provincie tot in Canada aan toe. Het kleine restant aan voorraad hebben we gedoneerd aan de Voedselbank in Raalte en aan Noabers voor Noabers in Hellendoorn.”
Voor de nieuwe kalender is de Nedersaksische Uitgeverij nu dus weer op zoek naar de mooiste foto’s van Salland. Fotografen – zowel amateur als professioneel – krijgen door hun deelname de kans om hun werk te laten schitteren in deze unieke kalender. De eerste inzendingen van foto’s voor de Sallandse Scheurkalender 2026 komen inmiddels al weer binnen. Inge: “De kalender brengt het Sallandse landschap en de natuur maar ook de historische dorpen, de lokale evenementen en het alledaagse leven in beeld. We willen Salland in al haar facetten laten zien.”
Iedereen die Salland een warm hart toedraagt en graag fotografeert, kan meedoen. De enige voorwaarden zijn dat de foto’s van hoge beeldkwaliteit zijn (minimaal 300 pixels per inch) en een duidelijke Sallandse uitstraling hebben. Denk bijvoorbeeld aan natuur, karakteristieke gebouwen, tradities of bijzondere details uit de regio.
Insturen kan tot 1 mei 2025 via info@nedersaksische-uitgeverij.nl. Vergeet niet te vermelden waar de foto is genomen en wat die foto voor jou betekent. De geselecteerde foto’s krijgen een plekje in de nieuwe kalender die vanaf augustus 2025 verkrijgbaar zal zijn.
Bron: Salland Centraal
In het sfeervolle en authentieke café Het Bolwerk in Enschede vond zondagmiddag 13 april de indrukwekkende presentatie plaats van Leen, het nieuwe boek van auteur Willy Berends over dominee en verzetsstrijder Leendert Overduin. Ruim vijftig aanwezigen woonden de bijeenkomst bij, waaronder familieleden van Overduin en nazaten van Joodse families die dankzij zijn hulp de Tweede Wereldoorlog overleefden.
In een uitgebreid interview vertelde Willy Berends over de totstandkoming van het boek, dat in een recordtijd van slechts drie maanden geschreven werd. Leen vormt een waardevolle aanvulling op de bestaande biografie van Overduin uit 2000, geschreven door A. Bekkenkamp. Het nieuwe boek biedt niet alleen veel onbekende feiten en nieuwe perspectieven op Overduins verzetswerk, maar beschrijft ook zijn blijvende invloed na zijn overlijden. Zo komt onder meer de rol van Herbert Zwartz aan bod, die een cruciale bijdrage leverde aan het eerherstel en de geschiedschrijving rondom Overduin.
Het boek Leen brengt het verhaal tot leven van een stad in oorlogstijd en een dominee die het verschil maakte. In Enschede, waar tijdens de oorlog de Nederlandse Jodensterren werden geproduceerd, ontstond een ongekende vorm van samenwerking. De lokale Joodse Raad, fabrikanten, de gemeente en Overduin werkten samen in een ondergronds netwerk dat uiteindelijk circa 1.200 Joodse onderduikers wist te redden. De organisatie van Overduin, samen met zijn zusters, voorzag in onderduikadressen, voedselbonnen, medische zorg en veiligheid. Ondanks arrestaties door de Sicherheitsdienst overleefden alle mensen die hij hielp – inclusief hijzelf – de oorlog.
Het boek benadrukt dat Overduins hulporganisatie, in verhouding tot de stadsgrootte, de meest succesvolle in bezet Europa was. Toch bleef zijn verhaal lang onderbelicht. Overduin sprak er zelf nauwelijks over en officiële erkenning bleef uit. Leen is daarom niet alleen een eerbetoon, maar ook een noodzakelijke correctie op het collectieve geheugen van Enschede.
Leen – Iets dat te maken heeft met ‘God’ is een uitgave van de Stichting Nedersaksische Uitgeverij.
